Fenni Mesuliyet

Fenni mesuliyet, yapının ruhsata ve ruhsat eki projelere uygun yapılmasını kamu adına denetleme sorumluluğudur. 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 28. maddesi, fenni mesul mimar ve mühendislerin uzmanlık alanlarına göre yapının; tesisatı ve malzemeleriyle birlikte Kanun’a, ilgili mevzuata, uygulama imar planına, ruhsata, ruhsat eki etüt ve projelere, standartlara ve teknik şartnamelere uygun inşa edilmesini denetlemekle görevli olduğunu söyler. İnşaat ve tesisat işleri ile malzemelerin denetimine ilişkin fenni mesuliyet, ruhsat eki etüt ve projelerin gerektirdiği uzmanlığa sahip meslek mensuplarınca ayrı ayrı üstlenilir. Fenni mesul, yapı sahibine ve idareye karşı sorumludur.

Bu yüzden “fenni mesul” tek bir kişiyi değil, her disiplinin kendi payını anlatır. 38. madde, yapıların mimari, statik ve her türlü proje ve hesabıyla bunların uygulanmasının fenni mesuliyetinin uzmanlık konularına göre mühendis ve mimarlarca; halihazır harita ve imar planlarının hazırlanması ve uygulanmasının fenni mesuliyetinin ise uzmanlık ve ilgili kanunlarına göre mühendisler, mimarlar ve şehir plancılarınca üstlenileceğini belirtir.

Bizim alanımızda fenni mesuliyet, yapı aplikasyon projesinin uygulanmasıyla ilgilidir. Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası’nın (HKMO) yayımladığı Yapı Aplikasyon Projesi Yapımı, Uygulaması ve Fenni Mesuliyet Çalıştayı Sonuç Raporu, konuyu şöyle özetliyor: Proje müellifi ve uygulama sorumlusu harita mühendisi, bina köşelerini araziye aplike eder; işyeri teslimi sırasında fenni mesul harita mühendisi köşelerin proje değerlerine uygunluğunu kontrol ederek işyeri teslim tutanağını imzalar. Teslimden sonra kazının belirlenen kota göre yapılması, grobeton, temel, subasman ve tüm katların konum ve kotları gabariye kadar proje değerleriyle karşılaştırılır. Rapor, bu kontrolün yetkisini fenni mesul serbest harita ve kadastro mühendisine verir.

Raporda ayrıca, uygulamada birçok yerde fenni mesuliyetin subasman seviyesine kadar üstlenildiği, sorumluluğun hangi aşamada sona ereceği konusunda idareler arasında farklılık bulunduğu da not ediliyor. Bu bir meslek odası değerlendirmesidir; yasa metni değildir. Pratikte ruhsatı veren idare ve yapı denetim kuruluşu ne istiyorsa sözleşmede yazılı olmalıdır.

Yapı denetimine tabi yapılarda denetim, yapı denetim kuruluşunca yürütülür (4708 sayılı Kanun). Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliği’nin 5. maddesine göre yapı denetim kuruluşu, yapım safhasında işyeri teslim tutanağını yapı sahibi ve müteahhitle birlikte imzalar; bünyesinde konu ile ilgili teknik eleman yoksa hizmet satın alarak arsa köşe noktalarının tespitini ve yapının vaziyet planına uygun aplike edilmesini sağlar. Yani aynı konumlandırma işi, denetim kuruluşunun hizmet aldığı harita mühendisi ya da yapı sahibinin görevlendirdiği fenni mesul tarafından yürütülebilir. Hangisinin sizin yapınızda geçerli olduğunu ruhsat ve denetim sözleşmesi belirler.

• Yetki belgesi olmayan usta çalıştırıldığını, şantiye şefi bulundurulmadan yapım işinin sürdürüldüğünü, yapının mevzuata aykırı yapıldığını ya da kendi istifasını altı iş günü içinde ilgili idareye yazılı bildirmek. Bildirim yapılmazsa fenni mesul kanuni sorumluluktan kurtulamaz; idare bildirimden sonra en geç üç iş günü içinde 32. maddeye göre işlem yapar.
• Uzmanlık alanına göre yapım işlerinin denetimine ilişkin belgeleri ve mimarlık-mühendislik hizmetleri raporunu idareye vermek, yapı kullanma izin belgesini imzalamak.
• İstifa ya da ölüm hâlinde başka bir meslek mensubu üstlenmedikçe yapının devamına izin verilmemesi; istifa eden fenni mesulün, istifadan önceki işlerdeki sorumluluğunun sürmesi; yeni atanan fenni mesulün daha önce yapılan işleri denetleyip eksikleri gidermesi.

Kanun’un 28. maddesine göre fenni mesuller, sorumlu oldukları yapıyla ilgili olarak müteahhitlik, şantiye şefliği, taşeronluk ve malzeme satıcılığı yapamaz; yapı sahibi ise kendi yapısının fenni mesuliyetini üstlenemez. Müteahhit ve şantiye şefi de fenni mesullerin denetimi olmadan inşaat ve tesisat işlerini sürdüremez.

22 Mayıs 2026 tarihli 7579 sayılı Kanun, aynı maddeye şantiye şefinin günlük işleri ve çalışan yetki belgeli ustaları Bakanlıkça belirlenen usule uygun kaydetme yükümlülüğünü ekledi. Aynı değişiklikle yapı denetim kuruluşlarındaki denetçilerin hangi yapıda hangi tarih aralığında görev aldığı elektronik sistemden izlenecek ve yapı ruhsatında bu kişilerin isim ve imzaları yer almayacak.