Sayısal Arazi Modeli

• Eğim ve bakı analizi: bir yapının, yolun ya da tesisin yerleştirilebileceği alanları eğime göre ayırmak
• Kesit çıkarma: yol, kanal, boru hattı ya da şev için istenen doğrultuda yükseklik profilini almak
• Su akışı ve havza analizi: yağış suyunun yönünü ve toplanma noktalarını bulmak
• Hacim hesabına altlık: kazı ve dolgu çalışmasının dayandığı yüzeyi hazırlamak
• Görünürlük ve yerleşim çalışmaları: bir noktadan nelerin göründüğünü ya da hangi yapının çevreye baskın olduğunu incelemek

Tek parsel altlığı olarak kotlu harita gerekiyorsa Plankote sayfasına, geniş sahada kazı ve dolgu hacmi ve hakediş isteniyorsa Büyük Alanlarda Plankote ve Kübaj sayfasına bakın. Bu sayfa modelin kendisini ve ondan çıkan analizleri kapsar.

Model, noktalardan kurulur. Noktalar yersel ölçüyle (takeometre, GNSS), LİDAR taramasıyla ya da hava fotoğraflarından fotogrametrik yöntemle elde edilir. BÖHHBÜY detay noktalarının takeometre, GNSS, LİDAR ya da diğer tekniklerle ölçülebileceğini, yatay konum ve yükseklik doğruluğunun 7 cm'den iyi olması gerektiğini söyler (m. 45-46). Yönetmelik koordinatların TUREF'e, yüksekliklerin güncel Türkiye Jeoit Modeli'ne dayalı Helmert ortometrik yükseklik olarak verilmesini ister. Uydu ölçümü elipsoit yüksekliği verir; ortometrik yükseklik jeoit modeliyle hesaplanır (H = h - N, m. 91). Yüksekliği hangi sistemde teslim aldığınızı bilmek, modeli başka verilerle birleştirirken önemlidir.

Fotogrametrik üretimde hava fotoğrafları metrik kameralarla çekilir ve yer kontrol noktaları en az C3 derece ağ doğruluğunda kurulur (m. 51). LİDAR ya da fotogrametriyle elde edilen veri önce yüzey modelidir; zemin SAM'ı için bitki örtüsü ve yapılar ayıklanır ve ayıklamanın doğruluğu saha ölçüsüyle sınanır.

Noktalar arası yüzey, grid ya da üçgen yapıyla oluşturulur. Grid modeli düzenli bir kare ağında her hücre için bir yükseklik tutar ve analiz yazılımlarıyla en kolay işlenen biçimdir. Üçgen modeli (TIN) ölçülen noktaları olduğu gibi kullanır ve eğimin sık değiştiği yerlerde ayrıntıyı daha iyi korur. Yol kenarı, şev başı ve şev dibi, dere yatağı, istinat duvarı gibi yüzeyin ani değiştiği çizgiler kırık çizgi olarak modele işlenir; işlenmezse model bu kenarları yumuşatır ve eğim ile akış analizleri bozulur. Hücre boyutu ve nokta yoğunluğu, modelin ne için kullanılacağına göre seçilir.

Model bir kez kurulduktan sonra çıktılar ondan türetilir. Eğim haritası arazinin yüzde ya da derece olarak eğim sınıflarını gösterir; bakı haritası yamaçların hangi yöne baktığını verir. Kesit, seçilen çizgi boyunca yükseklik profilini çıkarır. Yükseklik eğrileri istenen aralıkta modelden yeniden üretilebilir; bu nedenle aynı model farklı ölçeklerdeki paftalara kaynak olur. Akış analizi suyun hangi yöne aktığını ve nerede biriktiğini gösterir. Her çıktının doğruluğu modelin doğruluğuyla sınırlıdır; bu yüzden kontrol raporu çıktıların yanında teslim edilir.

Modelin güvenilirliği bağımsız ölçüyle sınanır. Yönetmelik, yüksekliği bilinen iki kontrol noktası arasında alınan kesitlerde eğrilerden hesaplanan yüksekliklerle ölçülen yüksekliklerin karşılaştırılmasını ister (m. 93). Aynı yaklaşım modele de uygulanır: kontrol noktalarının model yüksekliği ile ölçülen yüksekliği arasındaki farklar hesaplanır, hata istatistiği raporlanır. Sonucu belirleyen, model değil ölçümdür; ölçü ile model uyuşmuyorsa önce ölçü kayıtlarına bakılır.