Makine Temeli İmalat ve Kontrol
Sanayi tesislerinde makine temeli ve ankraj cıvatalarının aks, yer ve kot ölçüsü; beton öncesi kontrol ve montaj öncesi ölçüm raporu.
Ne zaman gerekir?
Makine temelinin ve ankraj noktalarının üreticinin istediği ölçülerde yapıldığından emin olmak gerektiğinde bu hizmet kullanılır.
- Yeni bir üretim hattı ya da makine için temel yapılacaksa
- Beton dökülmeden önce ankraj cıvatalarının yerinin kontrol edileceği durumlarda
- Makine montajı öncesi temel üst kotunun doğrulanması gerekiyorsa
- Mevcut tesise ek makine yerleştirilirken bina akslarına bağlantı gerektiğinde
- Montaj sırasında uyumsuzluk çıkmış, temel ölçüsünün tekrar kontrolü isteniyorsa
Makine Temeli İmalat ve Kontrol hakkında bilmeniz gerekenler
Neden yapı aplikasyonundan farklı?
Devamını okuKısalt
Binada aks, parsel sınırına ve imar çizgilerine göre yerleştirilir. Makine temelinde ise belirleyici olan, makinenin kendi eksenine, üretim hattındaki diğer makinelere ve bina kolon akslarına göre göreli konumdur. Bu yüzden ölçü, parsel koordinat sisteminden çok, tesis içinde kurulan yerel bir aks ve kot ağına dayanır. Ağın kurulması, makine üreticisinin temel çizimindeki referans eksenle bina akslarının birbirine bağlanması ile başlar.
Hangi aşamalarda ölçü alınır?
Devamını okuKısalt
- Temel kazısı ve grobeton: Temel çukurunun yeri ve taban kotu, makine ekseni ve bina akslarına göre kontrol edilir. Kazı ve dolgu için kullanılan Genel Teknik Şartname de işin tasdikli proje ölçülerine uygunluğunu kriter alır (Y-3, madde 3.3.5).
- Kalıp ve donatı: Temel kalıbının köşe noktaları, yüksekliği ve ankraj boşlukları işaretlenir.
- Ankraj cıvataları: Cıvata grubunun birbirine göre yeri, cıvata uç kotları, çıkıntı boyları ve düşeyliği beton dökülmeden önce kontrol edilir. Beton döküldükten sonra düzeltmek çoğu zaman çok pahalıdır.
- Beton sonrası kontrol: Betonun üst kotu, ankrajların yerinde kalıp kalmadığı ve aks sapması ölçülür.
- Montaj öncesi: Makine yerleştirilmeden önce son ölçü alınır; grout payı ve makine ayak yüksekliği ile temel üst kotu karşılaştırılır. Bu ölçü montaj öncesi raporla teslim edilir.
Tolerans kimden gelir?
Devamını okuKısalt
Makine temeli için kabul edilen sapma değerleri makine üreticisinin montaj talimatından ve temeli projelendiren mühendisin çiziminden gelir. Bu sayfada kaynak gösterdiğimiz imar, kazı ve iş güvenliği düzenlemelerinde makine temeli için tolerans değeri verilmez; bu nedenle burada rakam vermiyoruz. Ölçüm başlamadan önce makine kataloğundaki temel çizimi, ankraj şablonu ve izin verilen sapma değerleri yapı sahibinden ya da makine tedarikçisinden alınmalıdır. Tolerans belirsizse ölçü sonucunun “uygun” ya da “uygun değil” sayılması mümkün olmaz; yalnızca fark rakamları verilir.
Ölçü doğruluğu
Devamını okuKısalt
Milimetre hassasiyetli iş için ölçü aleti, yöntem ve ortam birlikte düşünülür. Titreşimli zemin, güneş altında ısınan çelik, rüzgâr ve kalabalık iş sahası ölçüyü bozar. Ölçü ağı bu etkilerden uzak, makine temelinin yakınında ama inşaat hareketinden korunmuş noktalara kurulur; her çalışma turu başında bu noktaların kendi aralarında tutarlılığı doğrulanır. Büyük Ölçekli Harita ve Harita Bilgileri Üretim Yönetmeliği, yersel tekniklerle yapılan uygulamalarda uzunluk ölçme doğruluğu (3 mm + 3 ppm)'den, açı ölçme doğruluğu 10cc (3″)'den daha iyi elektronik takeometre kullanılmasını ve uygulamanın kontrol noktalarına dayanmasını ister (Madde 80). Bu, ölçü aletinin asgari niteliğidir; makine temeli gibi iç hassas ölçülerde geçerli sapma ise proje ve makine talimatından gelir.
Raporda ne görürsünüz?
Devamını okuKısalt
Montaj öncesi raporda her ankraj grubu için proje değeri, ölçülen değer ve aradaki fark yan yana verilir. Aks sapması ile kot sapması ayrı sütunlarda yer alır; hangi noktanın hangi referanstan ölçüldüğü ve ölçüm tarihi yazılır. Fark, size ya da makine tedarikçisine verilen toleransı aşıyorsa o nokta ayrıca işaretlenir ve montaj ekibi düzeltme kararını bu işarete göre verir. Düzeltme yöntemini, yani delme, yeniden ankraj veya grout ayarını ölçüm ekibi değil proje müellifi ve montaj firması belirler.
Nasıl ilerliyoruz?
-
Üretici çiziminin alınması
Makine temel çizimi, ankraj şablonu ve izin verilen sapma değerleri yapı sahibi ya da tedarikçiden istenir.
-
Aks ve kot ağı kurulumu
Bina akslarına ve makine eksenine bağlı, inşaat hareketinden korunmuş referans noktaları kurulur.
-
Temel ve ankraj aplikasyonu
Temel köşeleri, makine ekseni, ankraj cıvata grupları ve kotlar arazide işaretlenir.
-
Beton öncesi kontrol
Cıvata yeri, uç kotu, çıkıntı boyu ve düşeylik kalıp ve donatı hazırken ölçülür.
-
Beton sonrası kontrol
Temel üst kotu, aks sapması ve ankrajların yerinde kalıp kalmadığı ölçülür.
-
Montaj öncesi ölçüm
Makine yerleşmeden önce temel kotu grout ve ayak payı ile karşılaştırılır.
-
Rapor teslimi
Ölçülen değerler, proje değerleri ve farklar tablo ve çizimle montaj öncesi raporda verilir.
Sizden istenenler
- Makine temel ve ankraj çizimi Makine üreticisinin yerleşim, ankraj şablonu ve tolerans değerlerini gösteren çizimi; tedarikçiden istenir.
- Temel ve statik projesi Temelin boyutlarını ve kotlarını veren proje; inşaat mühendisi ya da proje müellifinden alınır.
- Tesis vaziyet planı ve bina akslarını gösteren plan Makinenin tesis içindeki yeri ve bina aksları; mevcut proje yoksa mevcut halin ölçüsü yapılır.
- Yapı ruhsatı (gerekiyorsa) Temel yapı ruhsatına tabi ise ilgili belediyenin imar birimi verir. Resmi sayfa
Teslim ettiklerimiz
- Ankraj aplikasyonu Ankraj gruplarının arazide işaretlenmiş yeri ve kot listesi.
- Aks kontrolü Temel ve cıvata aksının makine eksenine göre farkı.
- Kot kontrolü Temel üst kotu ve ankraj uç kotlarının ölçülü kaydı.
- Montaj öncesi rapor Proje ve ölçü değerlerini yan yana veren imzalı rapor.
- Referans noktası tutanağı Aks ve kot referanslarının yeri ve değerleri.
Sık yapılan hatalar
- Ankraj şablonunu üreticinin son çizimine göre değil, eski ya da başka model çizime göre kullanmak.
- Beton dökümünde cıvata şablonunun kaymasını beton sonrası ölçü yapıncaya kadar fark etmemek.
- Bina akslarını makine eksenine bağlamadan her makineyi ayrı ayrı yerleştirmek.
- Temel üst kotunu grout ve ayak yüksekliği payını düşünmeden belirlemek.
- Montaj öncesi ölçüyü atlayıp makineyi doğrudan yerleştirmek.
Ayrıntılı bilgi
Son güncelleme: 05 Ekim 2026
Makine temeli ölçümü nedir?
Sanayi tesislerinde bir pres, tezgâh, kompresör, jeneratör ya da üretim hattı ancak üzerine oturacağı temel doğru yapılmışsa sorunsuz çalışır. Makine temelinde ölçü işi üç şeyi kapsar: temelin makinenin eksenine göre doğru yere oturması, ankraj cıvatalarının şablondaki yerlerinde ve istenen kotta durması, temel üst kotunun montaj için gereken seviyede olması. Bina aplikasyonundaki santimetrelik toleranslar burada çoğu zaman yeterli olmaz; makine üreticisi milimetre mertebesinde bir yerleşim ister.
Yasal çerçeve ve güvenlik
Makine temeli bir yapı olarak yapı ruhsatına bağlı olabilir ya da mevcut bir tesisin içinde ayrı bir imalat olarak yapılabilir; hangisinin geçerli olduğunu ilgili belediye ve proje müellifi belirler. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği yapı aplikasyon projesini harita mühendislerince hazırlanıp imzalanan proje olarak tanımlar (Madde 57), yapım aşamalarında aplikasyon, temel inşaatı ve temel vizesinin fenni mesullerce yapı denetim defterine işlenmesini ister (Madde 68). Makine temelinin bina temeline bağlandığı durumlarda bu kayıtlar geçerlidir.
Çalışma güvenliği açısından Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği, kazı ve malzeme taşıma araçlarının hareket alanlarının belirlenmesini, makine hareket alanına çalışanların girmemesini ve kazı işlerinin ehil kişi gözetiminde yapılmasını ister. Temel çukurunda ve kalıbın etrafında çalışırken ölçüm ekibi de bu kurallara tabidir. İşletmedeki bir tesiste çalışılıyorsa tesisin kendi iş güvenliği kuralları ayrıca geçerlidir.
Gebze ve Kocaeli notu
Gebze ve çevresindeki sanayi tesislerinde makine temeli çoğu zaman mevcut bir binanın içinde ya da yanında yapılır. Bu durumda bina akslarının ve zemin kotunun mevcut projeyle uyumu önce kontrol edilir; elde proje yoksa mevcut halin ölçüsü gerekir. Ruhsat durumu için ilgili belediyenin imar birimine sorun. Büro bu işte ölçme ve kontrol tarafını üstlenir; temelin ve ankrajın tasarımı, malzemesi ve imalatı proje müellifi ile yüklenicinin sorumluluğundadır.