Kübaj Hesabı
Kazı ve dolgu hacminin plankote ile proje kotlarından hesaplanması: hafriyat fazlası, dolgu ihtiyacı ve raporun hangi ölçü esasına dayandığı.
Ne zaman gerekir?
Kazı veya dolgu yapılacak bir işte miktarın başlamadan ya da bittikten sonra rakamla bilinmesi gerektiğinde kübaj hesabı yapılır.
- Hafriyat, nakliye veya dolgu malzemesi için teklif almadan önce miktarı bilmek istediğinizde
- Bodrumlu yapıda kazı hacmi ve fazla toprak miktarı öngörülecekse
- Eğimli parselde teras, yol veya platform kotları belirlendiğinde
- Depo, sanayi zemini ve çevre düzenlemesi gibi geniş alanlı işlerde
- Yapılan kazı veya dolgunun hakedişte belgelenmesi gerektiğinde
- Proje revize edildi ve miktar farkının görülmesi istendiğinde
Kübaj Hesabı hakkında bilmeniz gerekenler
Hesap nasıl yapılır?
Devamını okuKısalt
Önce mevcut araziyi gösteren güncel bir plankote gerekir. Parsel sınırı ve çevre yapılar dahil arazi kotları ölçülür; kırık çizgilerin, şevlerin ve yolun dönüm noktaları ayrıca alınır. Eski ya da başka amaçla çıkarılmış bir plankote kullanılacaksa, arazide bu arada dolgu veya kazı yapılıp yapılmadığı kontrol edilmelidir. İmar Yönetmeliği “tabii zemin” sözcüğünü hafredilmemiş ya da doldurulmamış arazi olarak tanımlar (Madde 4); hesabın başlangıç yüzeyi bu olmalıdır.
İkinci girdi projedir: bodrum taban kotları, temel altı kotları, çevre düzenleme ve yol kotları. Bu iki veri aynı koordinat ve kot sisteminde buluşturulur. Hacim çoğunlukla üç yoldan biriyle çıkarılır: parsel boyunca alınan enkesitlerin alanlarından, kare ağ noktalarındaki kot farklarından ya da iki yüzeyin sayısal modelinin birbirinden çıkarılmasından. Yöntem seçimi arazinin düzgünlüğüne bağlıdır; düzensiz yüzeyde sayısal model, düz ve şeritvari işlerde enkesit yöntemi daha uygun düşer.
Kübajda dikkat edilen noktalar
Devamını okuKısalt
- Serbest kazı sınırı. Kamu işlerinde kullanılan İnşaat Genel Teknik Şartnamesi, bina kazısında sıfır düzlemini kazı çevresinin tabii zeminle kesiştiği en alçak nokta olarak tanımlar ve serbest, derin kazı ayrımını buna göre yapar (Y-3, madde 3.3.2). Özel işte sözleşme farklı bir ölçü esası koyabilir; hangisinin geçerli olduğu baştan yazılmalıdır.
- Çalışma payı ve şev. Temel dış yüzünden itibaren bırakılacak çalışma payı ve şev eğimi kazı hacmini ciddi biçimde artırır. Aynı şartname çalışma alanı genişliğini en az 0,50 m olarak alır (madde 3.3.3-f); iksa ya da şev kararı zemin etüdüne ve projeye göre verilir.
- Kabarma ve sıkışma. Kazılan toprak yerinde olduğundan fazla hacim kaplar, dolguda sıkıştırılınca küçülür. Şartname, zemin cinslerine göre ödeme yapılacaksa bu katsayıların tutanakla belirlenmesini ister (madde 3.3.3-a). Kamyon sayısını hesaplarken kabarmış, dolgu miktarını hesaplarken sıkışmış hacim kullanılır.
- Bitkisel toprak. Üst tabaka genellikle dolguya uygun sayılmaz (madde 3.3.4-c); ayrı sıyrılıp ayrı değerlendirilmesi gerekir.
- Zemin cinsi. Toprak, küskülük ve kaya kazısı farklı iş kalemleridir. Kübaj hacmi verir, zemin cinsini söylemez; cins ayrımı zemin etüdünden ve sahada yapılan tespitten gelir.
Ölçü esası: hakedişte kübaj nasıl okunur?
Devamını okuKısalt
Yüksek Fen Kurulu'nun birim fiyat analizlerinde kazı için ölçü, “kazının hacmi kazı projesi üzerinden hesaplanır” biçiminde verilir; sıkıştırılmış dolgu için ise sıkıştırılmış hacim ölçü alınır (İnşaat Birim Fiyat Analizleri, 2025). Yani kazıda projedeki kesit, dolguda yerinde sıkışmış hacim esastır. Bu tarifler kamu işlerinin esasını belirler; özel bir sözleşmede aynı mantığı kullanmak tartışmayı azaltır, ama zorunlu değildir.
Nasıl ilerliyoruz?
-
Girdi toplama
Güncel plankote ya da arazi ölçümü ile onaylı proje kotları (bodrum, temel altı, çevre düzenleme) alınır; hangisinin hangi tarihli olduğu not edilir.
-
Mevcut arazinin ölçülmesi
Plankote yoksa ya da eskiyse parselin mevcut hali ölçülür; sınır, şev ve dönüm noktaları kot ile birlikte alınır.
-
Kot ve koordinat birleştirme
Arazi ölçüsü ile proje aynı koordinat ve kot sistemine bağlanır; ±0.00 ile mutlak kot ilişkisi netleştirilir.
-
Hacim hesabı
Arazinin düzgünlüğüne göre enkesit, kare ağ ya da sayısal yüzey yöntemiyle kazı ve dolgu hacmi ayrı ayrı çıkarılır.
-
Çalışma payı ve katsayılar
Şev, çalışma payı ve gerekiyorsa kabarma ile sıkışma katsayısı sözleşmede veya raporda belirtilen esasa göre uygulanır.
-
Denge ve fazlalık
Kazı ile dolgu karşılaştırılır; parselden çıkacak veya dışarıdan gelecek net malzeme miktarı ortaya konur.
-
Raporun teslimi
Girdi tarihleri, yöntem, hesap tabloları ve kesit/plan çizimleriyle hafriyat raporu hazırlanır.
Sizden istenenler
- Onaylı mimari ve vaziyet projesi Bodrum, zemin kat ve çevre düzenleme kotlarının okunacağı güncel proje; DWG veya PDF olarak mimar ya da yapı sahibinden alınır.
- Temel ve kazı projesi (varsa) Temel altı kotları, iksa ve şev bilgisi statik proje ve zemin etüdünden gelir; inşaat mühendisinden istenir.
- Zemin etüdü raporu Zemin cinsi ve önerilen şev ya da iksa için; zemin etüdünü hazırlayan firmadan alınır.
- Tapu ve parsel bilgisi Parsel sınırı ve alanı için; tapu senedi ya da TKGM Parsel Sorgu üzerinden parsel bilgisi. Resmi sayfa
- Mevcut plankote (varsa) Daha önce çıkarılmış plankote ya da vaziyet planı; tarihi ve hazırlayanı belli olmalıdır.
Teslim ettiklerimiz
- Kazı hacmi Zemin cinsine ve bölgeye göre ayrılabilen kazı metrajı, metreküp olarak.
- Dolgu hacmi Projedeki kotlara ulaşmak için gereken dolgu miktarı.
- Kazı-dolgu dengesi Parsel içinde kullanılacak ve dışarı çıkacak ya da getirilecek malzeme miktarı.
- Hafriyat raporu Girdi verileri, yöntem, katsayılar ve hesap tablolarını içeren, imzalı rapor.
- Kesit ve plan çizimleri Kazı ve dolgu bölgelerini gösteren kesitler ile renkli kot farkı planı.
Sık yapılan hatalar
- Arazi ölçüsü yerine tapu alanı ya da tahmini eğimle hesap yapmak.
- Projedeki kotları ±0.00 ile mutlak kotu karıştırarak okumak; bu, tüm hacmi öteler.
- Bodrum çevresindeki şev, çalışma payı ve otopark rampası gibi ek kazıları dışarıda bırakmak.
- Kabarma katsayısını hesaba katmadan nakliye teklifi vermek ya da almak.
- Proje revize edildiği halde eski kot setiyle hesabı tekrar kullanmak.
- Hesabın hangi tarihli plankoteye dayandığını raporda göstermemek.
Ayrıntılı bilgi
Son güncelleme: 05 Ekim 2026
Kübaj hesabı nedir?
Kübaj, bir arazide projeye göre ne kadar toprak kazılacağını ve ne kadar dolgu yapılacağını metreküp olarak hesaplamaktır. Hesap iki yüzeyin farkına dayanır: ölçülmüş mevcut arazi ve projedeki bitmiş kotlar. Mevcut yüzeyin projeden yüksek kaldığı yerler kazı, alçak kaldığı yerler dolgu çıkar. Bu iki hacmin toplamı yanında asıl bilinmesi gereken, birbirlerini ne kadar karşıladıklarıdır; fazla çıkan malzeme araziden taşınır, eksik kalan dışarıdan getirilir.
Yasal çerçeve
Kübaj hesabı için ayrı bir mevzuat yoktur; kazı ve dolguyla ilgili yükümlülükler başka düzenlemelerden gelir. Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği, ilgili idareden yol kotu belgesi ile yapı ruhsatı ya da kazı izni alınmadan tabii zeminde kazı veya dolgu yapılamayacağını söyler (Madde 5, fıkra 23). Hafriyat Toprağı, İnşaat ve Yıkıntı Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği, hafriyat yapanların kazıdan çıkacak toprak miktarı ile dolgu hacimlerini eşitleyecek biçimde planlama yapmasını ve toprağı öncelikle faaliyet alanı içinde değerlendirmesini ister (Madde 14). Fazlalık dışarı çıkacaksa, atığı üreten kişi belediyenin veya mülki amirin izin verdiği tesis dışına dökemez (Madde 9 ve 13). Kübaj bu yüzden iki soruya birden cevap verir: kaç metreküp malzeme hareket edecek ve bunun ne kadarı parselin dışına gidecek.
Gebze ve Kocaeli notu
Hafriyat Yönetmeliği'ne göre 2 tondan fazla atık oluşturacak büyük çaplı inşaat ve yıkım işlerinde, belediye sınırları içinde büyükşehirlerde ilgili ilçe belediyesine başvurup izin almak gerekir (Madde 16). Kocaeli'de bu, parselin bulunduğu ilçe belediyesinin, Gebze için Gebze Belediyesi'nin yetki alanıdır. Döküm ve geri kazanım sahalarının belirlenmesi ise büyükşehir belediyelerinin görevidir (Madde 8). Hafriyatın nereye gideceği ve hangi belgeyle taşınacağı kübaj raporundaki fazla miktarla birlikte planlanmalıdır; güncel saha ve başvuru bilgisini iki belediyeden öğrenin.
Büronun yaptığı iş miktarın ölçüye dayalı hesabıdır. Zemin etüdü, iksa tasarımı ve nakliye organizasyonu ayrı mesleklerin konusudur; kübaj raporu bunlara girdi sağlar, yerlerine geçmez.