Proje aşamasına gelen bir arsa sahibi çoğu zaman şunu duyar: "Önce halihazır harita ya da plankote lazım." İkisi de arazinin mevcut durumunu gösteren ölçüye dayalı çalışmalar; ama aynı şey değiller ve aynı yerde istenmiyorlar.
Halihazır harita
Halihazır harita, planlama ya da proje yapılacak alandaki mevcut durumu gösterir: yollar, binalar, arazinin yükseklik eğrileri, direkler ve ada ile parsel sınırları. Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği'nin 21. maddesi, imar planlarının varsa kadastral durum işlenmiş, en son onaylı halihazır haritalar üzerine çizilmesini şart koşuyor. Yani bir imar planı değişikliği ya da yeni bir plan, onaylı bir halihazır haritaya dayanmak zorunda.
Halihazır harita, plan yapacak müellif için altlıktır; altyapı, yol, enerji ve kamulaştırma projelerinde de aynı mantıkla kullanılır. Parsel ölçeğinde bir yapı projesi için çoğu zaman plankote istenir.
Plankote
Plankote, parselin ve çevresinin mevcut ayrıntılarını ve yükseklik değerlerini (kot) gösteren haritadır. Mimar ve statik projeci, yapıyı arazinin eğimine göre kurgularken bu haritaya bakar; zemin kot kararları, kazı ve dolgu miktarının hesabı (kübaj) da buradan çıkar. "Plankote" mevzuat metinlerinden çok meslek uygulamasında yerleşmiş bir ad; ilgili idarenin projeden ya da ruhsat başvurusunda hangi harita türünü hangi ölçekte ve hangi kot bilgileriyle istediğini belediyenin imar müdürlüğünden sormak gerekiyor.
Karşılaştırma
- Kapsam: Halihazır harita genellikle geniş bir alanı, plan altlığı olarak; plankote tek parseli ya da yapı alanını gösterir.
- Kullanan: Halihazır haritayı plan müellifi ve idare, plankoteyi mimar, statik ve mekanik projeciler kullanır.
- Odak: Halihazır harita mevcut ayrıntıları ve sınırları, plankote ise arazi yüksekliğini ve eğimi öne çıkarır.
Kübaj ve plankote
Kübaj hesabı, plankotedeki mevcut kotlar ile projenin öngördüğü kotlar arasındaki farktan kazı ve dolgu hacmini çıkarır. Hafriyat planlaması, kamyon sayısı ve iş maliyeti bu hacme dayanır. Bu yüzden plankotenin hatalı ya da eski olması, doğrudan hafriyat bütçesine yansır.
Halihazır harita yerine plankote olur mu?
Her zaman olmaz. Plan yapacak müellif, planın çizileceği alan için onaylı halihazır harita ister; ruhsat dosyasında ise idare parsel ölçeğinde bir harita bekler. Hangisinin yeterli sayılacağı işin türüne ve idareye göre değişir; dosyayı hazırlamadan önce müdürlüğe sormak, ölçüyü ikinci kez yapma ihtimalini azaltır.
Aplikasyon krokisi ile farkı
Aplikasyon krokisi parselin köşe koordinatlarını ve kenar ölçülerini veren belgedir. Vaziyet planı, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne göre parselde inşa edilecek yapıların aplikasyon krokisindeki koordinatlara göre sayısal ve çizgisel biçimde gösterildiği 1/500, 1/200 veya 1/100 ölçekli plandır. Plankote bu planın zemin bilgisini sağlar: yapının nereye oturacağı aplikasyonla, hangi kotta oturacağı plankoteyle belirlenir.
Ne zaman yaptırılır?
- Mimari ve statik proje başlamadan önce.
- Eğimli ya da düzensiz arazide kazı ve dolgu miktarını hesaplamak gerektiğinde.
- Arazide eski yapı, istinat duvarı, yol ya da altyapı varsa bunları parselle ilişkisiyle belgelemek için.
- İmar planı değişikliği ya da plan tadilatı için müellife altlık gerektiğinde (halihazır harita).
Kaliteyi belirleyen şeyler
- Güncellik: Arazi değişmişse, yol açılmışsa ya da dolgu yapılmışsa eski ölçü kullanılamaz.
- Koordinat ve kot sistemi: Proje ve idare aynı sistemi kullanmalı.
- Kapsam: Haritanın parselin çevresini, komşu bina ve yol kotlarını da kapsaması istenebilir; ölçülen alan yetersizse proje sonradan eksik kalır.
Pratik not
Eğimli ya da çevresi yapılı parsellerde komşu duvar ve istinat kotları, yola uzaklık gibi bilgiler projenin kararlarını etkiler. Ölçüye başlamadan önce projeyi yapacak ekiple hangi detayların haritada görünmesi gerektiğini konuşun; ikinci kez sahaya gitmek hem zaman hem maliyet demek.
Kaynaklar
- Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği (14 Haziran 2014, sayı 29030, madde 21) — T.C. Resmî Gazete
- Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (aplikasyon krokisi ve vaziyet planı tanımları) — Mevzuat Bilgi Sistemi
- 5368 sayılı Lisanslı Harita Kadastro Mühendisleri ve Büroları Hakkında Kanun — Mevzuat Bilgi Sistemi